Leesverslag

2 02 2011

door: Edward E. Hanock  Bron: House, P.R., (ed.), Beyond Form Criticism, Winona Lake 1992

———————————————————————————————————————————————–

 

The rise and current status of literary criticism of the Old Testament

Paul R. House

Oudtestamentici streven naar de nieuwe horizon van de exegetische methode, m.n. de literaire kritiek. Dat blijkt wel door het wisselen van methode: retorische methode, structuralische methode en formalische methode. Met andere woorden: Houses article wordt gedomineerd door deze discussie.  House verdeelde zijn bespreking in drie delen: (1) Seeds of a discipline: 1969-1974. Het is al begonnen met Luther. Hij begreep de waarde van de literaire deskundigheid in de Bijbelse exegese wel. Luther erkende de noodzaak wel om de Bijbelse literaire componenten te begrijpen. Richard G. Moulton, 1899, werd ook genoemd. Maar er zijn te weinig aanhangers die zijn ideeën volgen.

In deze tijd werd ook op de opstaande factor van de literaire kritiek georiënteerd, b.v. de redactioneel-compositionele studie van het profetische boek. Een bekende naam is Muilenburg met zijn benaderingswijze: de retorische kritiek, die verschoof de aandacht van een exegeet van historisch-, pre-compositionele dingen naar de tekst. Deze retorische kritiek volgt een logische procedure: passage-verdeling in units, de voortgang van de andere unit naar de andere, enz.

(2) Roots for a discipline: 1974-1981. Vanaf 1974 was de structuralistische methode het discussie-onderwerp in Semeia. Jacobson’s artikel maakte het voornaamste probleem bekend voor het gebruik van het structuralisme. Een exegeet moet zich op de woordenschat en de filosofie oriënteren. Elk woord is belangrijk. Dat leidt een exegeet naar het concept. Er zijn 3 drie terminologieën, waarin onderscheid gemaakt moet worden: language/speaking, diachronie/synchronie en metafoor/metonomie.  Naast de structuralisme is er ook de formalische methode, die al ontwikkeld werd in zowel Rusland als in de Verenigde Staten.

Het formalisme omvat enkele literaire onderwerpen en zoekt naar het individuele aspect van poëtische en het verhaal. Het heeft niet te maken met de historische achtergrond van het verhaal, het auteurschap of de psychologie. Het formalisme zoekt alleen zijn thema, de motieven, de boodschap, de lijn in het verhaal (plot), de karakterisering, de setting en het beeld.  (3) Flowering of the discipline: 1981-1989. Een bekende naam is Robert Alter. In deze periode speelde nog steeds de literaire kritiek een rol. Een stap verder na deze benaderingswijze is de methodologie-ontwikkeling.

Opmerking: De belangrijke discussie in dit artikel is een nieuwe oriëntatie van de benaderingswijze.  De exegetische praktijk wordt niet ‘meer’ gedomineerd door het historische aspect van de tekst maar het literaire aspect. Het wordt dus steeds meer duidelijk dat de exegetische methode van het OT specifiek “the tekst-oriënted” is.

Story and Poem: the OT as literature and as scripture

David J.A. Clines

Meestal zien de kerk en de seminarie de Bijbel als de Schrift. De universiteit ziet daarentegen de Bijbel als literatuur. Zo’n distinctie wordt jaren geïnstitutionaliseerd.

De mening erachter is, volgens de analyse van Clines, dat de kerk bang is voor het verlies van de autoriteit van de Bijbel als die als  literatuur gelezen wordt.  Clines wees duidelijk een dergelijke mening af.  Volgens hem zijn deze twee leesmanieren (de Schrift en de literatuur) geen artificial. Om deze brug te overbruggen, veronderstelt Clines dat de kerk de Bijbel kan goed begrijpen als de Schrift als hij die als literatuur leest. Daardoor heeft zijn uitgangspunt te maken met literatuur. Clines noemde de literatuur van het OT (essentieel) story en poem.

The story. Bij de story probeerde Clines het oudtestamentische verhaal (narratieve) duidelijk te maken. Hij filterde het verhaal van het kerygmatische element. En andersom legde hij de nadruk op het historisch-kritische doel van dat verhaal. Want de lezer moet de intentie van het verhaal proberen te zoeken. Let er op dat de verhaler de natuur van de geschiedenis in zijn narratieve methode weerspiegelt.

The poem. Clines beschreef dat het gedicht de spanning in de gedachte van de psalmist projecteert (m.b.t het boek Psalmen). De taal is zelden direct en expliciet. M.b.t. Hosea 2 noemde hij de functie van de structuur in de poëzie. De structuur is dus gepresenteerd door de functie van het driedelige van laken (daarom/daardoor).

Zijn conclusie is dus: het verhaal en de poëzie zijn genoeg om een algemene reflectie toe te laten in gewichtigheid in de oudtestamentische literatuur. Want: 1) het verhaal en de poëzie zijn de manier van communiceren. 2) het Oudtestamentische verhaal en poëzie richt ons op de tekst. 3) Wat wordt er gepretendeerd in het verhaal en wat kan de poëzie ons vertellen over de huidige realiteit.

Opmerking. De kerk houdt het normatieve karakter van de Bijbel vast. Dat is de veronderstelling. Maar dergelijk standpunt is niet kritiekloos. De kerk moet proberen om de Bijbel als literatuur te lezen. Ik begreep dat Clines de Bijbel in zijn eigen karakter (het boekskarakter) wilde zetten. De kerk moet de Bijbel nemen en lezen als literatuur, dan blijft zij zitten op haar eigen plek: de Bijbel als de heilige schrift! Zo zei Clines.  Maar lukt dat? Toch blijft dat gewoon een vraag.

The bible as a classic and the bible as holy scripture

Krister Stendahl

Deze titel is helemaal niet nieuw en vreemd. Zeker. Voordat Stendahl dit beschreef, was deze titel al bediscussieerd, ruim 30 jaren geleden. Het is dus logisch om het patroon van de Bijbel als classic en als de heilige schrift te lezen.

Wat ik daarvan kan begrijpen is dat er een distinctie is tussen de wisseling van de geschiedenis naar het verhaal. De wisseling is aantrekkelijk. De Bijbel te bespreken als classic is anders dan bespreken als literary classic.

Wat betekent de Bijbel als de heilige schrift? Deze aanduiding (van de heilige Schrift) is helemaal niet fout.  Dat heeft niet te maken met de onschuld  van een cultuur en de theologie. Het houdt gewoon verband met de taal. In de cultuur is er geen spanning als de Bijbel als classic wordt gezien.  Maar in de theologisch- filosofische reflectie is dat erg cruciaal. In de Bijbel zijn er orakels, wetten, profeten, dromen, dromenuitleggers, wijsheden, etc. Stendahl onderstreept weer dat de Bijbel een classic is in de westerse cultuur.  Daardoor vond hij dat er iets kunstmatigs is in het idee van de Bijbel als literatuur. Hij ziet ook de normatieve natuur van de Bijbel. Maar de vraag hoe men die normatieve natuur relateert is een andere vraag.  Het spectrum hier is uiteraard breed. Namelijk aan beide kanten: de binnenkant en de buitenkant van de geloofsgemeenschap.

We kunnen tot het verhaal komen door de geschiedenis en de kerygma te volgen. Dit is het element van het normatieve, dit maakt de Bijbel tot bijzondere classic. Dit is inderdaad waar in de intensieve betekenis binnen de christelijke gemeenschap. Maar wat van belang is, volgens Stendahl, is dat het normatieve karakter ook aanwezig is in de gedachte van de mensen die de Bijbel lezen als een classic.

Opvallend is dat Stendahl de Bijbelse wetenschap heeft gewaarschuwd. Als hij/zij in het kader van een Bijbelse wetenschap de Bijbel leest met een literair- kritische methode, dan verliest hij/zij de normatieve expectatie uit het oog. Want de literaire modellen hebben geen normatieve genres. Stendahl vestigde de aandacht ook op de oorspronkelijke intentie van de tekst. Aan het eind van zijn artikel concludeerde Stendahl dat de Bijbel als een classic en als de heilige Schrift een descriptieve benadering van de Bijbelse wetenschap vereist.

Opmerking. Hij probeerde te specificeren (of: duidelijk te maken). Wat vond hij ‘vaag’ was het idee dat de Bijbel literatuur is. Vandaar stelde hij voor dat de Bijbel een classic in het licht van de westerse gedachte en cultuur is.

Form criticism and beyond

James Muilenburg

Wat van belang is bij de rhetorical analysis is dat de retorische analyse—met zijn verhouding met de vormkritiek—de transitie van de historische achtergrondkwestie naar de tekst vergemakkelijkt. Ook zijn nadruk op het linguïstische detail bemoedigt de tekst-oriented study van het OT.  Deze twee voordelen van de rhetorische analyse kunnen we zien in de eerste acht bladzijdes in Muilenburgs beschrijving. Hij noemde daarin de historische oriëntatietekst. Hoewel in de praktijk de historische aanpak in de tekst genoemd wordt, zien we toch hoe dergelijke benadering zeer afhangt van het specifieke element buiten de oudtestamentische tekst om opheldering en de omlijning duidelijk te krijgen. Bijvoorbeeld bij Hermann Gunkel.

Heel vaak wordt gezegd dat Hebreeuwse auteurs niet gemotiveerd werden door de kenmerken van de literaire consideraties zoals: esthetisch, stilistisch, etc (zie b.v. bij Schökel, König, e.a.). Dat betekent dat het OT ons niet de hoge kwaliteit van de literatuur biedt.

Muilenburgs standpunt hier is dus ‘retoriek’ (óf methodologisch: retorische kritiek). Wat is de rol van deze retorische analyse? Ten eerste om de grens van de literaire unit te beschrijven. Maar de retorische analyse kan ook erkennen waar en hoe deze analyse begint en eindigt.  Ten tweede om de structuur van een compositie te erkennen en zelfs de configuratie van zijn component parts, enz (blz. 59) te onderscheiden. In dit tweede discussieerde hij over veel onderdelen van de structuur en de compositie.  Bijvoorbeeld in Israëls poëtische compositie. De discussie over ‘bicola’, ‘tricola’, ‘strophe’ en ‘stanza’ krijgt daarin een ruimte. Hij was zich er bewust van dat de strophe veel beïnvloed door Griekse lyriek. Daardoor vond hij het lastiger om strophe voor de Semitische poëzie geschikt te laten zijn. De andere afwijzing is dat strophe wordt begrepen als een metrische unit of metrische consistentie. Als alternatief noemde Muilenburg de stanza. Hoe dan ook, de strophe blijft steeds gebruikt worden, omdat er binnen de Hebreeuwse poëzie de compositie van de wisseling van spreker, motief, thema, enz., zijn. Dat is volgens hem het meest overtuigende argument voor strophe in de Hebreeuwse poëzie.

Opmerking. Traditioneel begrijp ik dat er vijf belangrijke punten zijn die de retorische kritiek bevatte. Namelijk: de auteur, de tekst, de toehoorders,  de nauwere context en de bredere context. Eigenlijk ligt de nadruk van de retorische benadering op de verhouding tussen één element met de anderen.

A Literary approach to the Bible

Robert Alter

‘Formalism’ populariseerde de oudtestamentische literaire kritiek gedurende de jaren ‘80.  ‘Formalism’ concentreet zich op de algemene literaire onderwerpen zoals een plot, karakterisering,  thema’s, etc. Met andere woorden: formalism heeft te maken met het verhaal (narrative) of de verhalende interpretatie. Daardoor worden er allerlei elementen bij genoemd en zijn erbij verschenen.

Wat voor rol speelt de literary art? Volgens Alter is hert de aaneenschakeling binnen de tekst. Hij noemde bijvoorbeeld het verhaal van Juda en Tamar (Gen. 38). Hoe begrijpt je dat? Eerst moet men kijken naar wat er vóór en ná dit verhaal staat. Want (bewust of onbewust) is er een interpolatie voor, volgens Alter.

Wat de interpolatie betreft noemde hij het raam van dit verhaal.  Dat betekent dat het verhaal kan niet helemaal zelfstandig kan worden gelezen. Dat is zijn veronderstelling. Dat betekent ook niet dat er een overeenstemmingsverhaal is met een buiten-bijbelse tekst. Dat hoeft niet.  Probeer de tekst zelf maar kritisch te bekijken.

Hij wees de onafhankelijkheid van het verhaal af, zoals wael gedaan werd door E.A. Speiser.  Zo had hij ook kritiek op de mening van Perry en Sternberg, die zagen het verhaal als het resultaat van een single independent writter.

Volgens Alter is het Bijbelse verhaal laconiek maar geenszins een uniformiteit of mechanische manier.  Om a narrative art te begrijpen, moet men zich constant bewust zijn van twee punten: 1) het herhaalde gebruik van de verhalende analogie; 2) de vruchtbaarheid en de veelzeggende functie van syntaxis. Vestig de aandacht op deze twee dingen, dan leidt dit niet alleen tot verbeelding van het Bijbelse verhaal, maar meer naar de juiste vorm van het verhaal.  Dit laat Alter ons zien door zijn attractieve beschrijving van Genesis 38.  Opvallend is dat wij de religieuze visie van de Bijbel goed moeten begrijpen. Want dit geeft ons diepte aan het subtiele verhaal.

Opmerking.  Ik vraag me af of de aaneenschakeling binnen de tekst, die wordt verduidelijkt door de interpolatie, (1) wordt gearrangeerd, óf (2) dat het gewoon het doorlopende verhaal vertelt.  Hoe verdiep je de features of the text en de interpolatie bekijkt—dus niet alleen grammatica en syntaxis—, hoe beter je het verhaal begrijpt.

Some observations on the analysis of structure in biblical narrative

Shimon Bar-Efrat

Wat is de structuur van Shimon Bar-Efrat? Deze structuur kan beschreven worden als een network of relations tussen het deel van het object of een unit.  In zijn onderzoek (of: observatie) vond Bar-Efrat enkele elementen van de structuur:

The verbal level, waarop het woord en de frase worden gebaseerd. Stilistische feature zoals metafoor, simile en ongewone grammatica en syntaxische contstructie, dit is ook van belang voor the verbal level.

(1) The level of narrative technique. Dit wordt op de variatie van de verhalende methode gebaseerd.  Namelijk: het verhaal van de verteller vs. het karakter van dialoog, enz. (zie b.v. 1 Sam. 29. (2) The level of the narrative world is gebaseerd op het inhoudelijke verhaal, waardoor de taal en de technieken gevormd worden. Er zijn twee verhalende bestanddelen. Namelijk: het karakter en de gebeurtenis.  Het karakter is de basis van de structurele analyse van het verhaal.  De gebeurtenisen van het verhaal in hun wederkerige verwantschap vormt the storyline (het plot). Volgens Bar-Efrat hebben de meeste verhalen in de Bijbel single plots, andere zijn ingewikkeld. We kunnen ook zien dat enkele Bijbelse verhalen een enigszins verschillende plotstructuur hebben.

Het Bijbelse verhaal heeft te maken met de tijd, de datering en/of de plaats. Dit noemde Bar-Efrat de temporele structuur. (3) The level of conceptual content. Op basis van thema’s van de onderdelen van het verhaal of het idee daarin, wordt dit geanalyseerd. Meestal worden de thema’s geformuleerd in de vorm van korte frases en het idee in de vorm van de complete zin. Het thema beschrijft de centrale kwestie van het verhaal.

Bovendien, noemde hij daarbij ook het structuurpatroon.  Bar-Efrat beschouwde het structurele patroon gekarakteriseerd door de symetrie. Hij verdeelde dit patroon in 4 patronen. Namelijk: parallel-patroon (gelijk of antithetisch): A A’, ring-patroon: A X A’, chiastisch patroon: ABB’A’ en concentrisch patroon: AB X B’A’.  Deze patronen worden gevormd door de herhaling van de bepaalde elementen van de structuur.

Bar-Efrat was zo overtuigd van deze structuuranalyse. Daarmee bedoelde hij dat de structuuranalyse ons voorziet in het volle en vruchtbare begrip van het verhaal.

Opmerking.  Omdat deze analyse voor ‘het verhaal’ geschikt is, richt die zich meestal op de figuur en zijn actie.

Who is the reader in reader response criticism?

Robert M. Fowler

Fowler begint met het onderscheid tussen de lezer en de criticus. Want hij zag in dat de literaire kritiek de aanwezigheid van de lezer heeft bekritiseerd. In dit geval constateerde Fowler dat the reader-response criticism, meer is dan de andere van de literaire kritiek, het neigt tot de waarde van alle lezers, deskundig of naïf.  Op basis van Steiners artikel, Critic/Reader, zag Fowler de intentie van de criticus en de lezer. Dat is een sterk motief. De criticus speelt een rol als de rechter en als meester van de tekst. De lezer daarentegen  is een knecht.  Kortom: de criticus beoordeelt en verklaart de tekst. De lezers doen helemaal niks (passief!).

Deze intentie geeft een teken dat wij ‘al’ veranderd worden van de lezer tot criticus. Want de criticus lijkt zo arogant wanneer hij zegt dat de lezer de tekst die hij leest niet begrijpt. En andersom, vind ik, dat de lezer zijn/haar zelfvertrouwen helemaal kwijtraakt wanneer hij/zij zichzelf in zo’n concept zet dat hij/zij de knecht is.

Ik vind het voorstel van Fowler aardig wanneer hij voorstelde dat we een kritische lezer kunnen worden, als wij dat willen. Want als je een kritische lezer wordt dan krijg je de blijvende kracht van de Bijbel in je cultuur en leven. Fowler constateerde verder dat hij lezer was voordat hij een criticus was.

De andere intentie is volgens Fowler dat wij moeten beantwoorden aan de vraag wie is eigenlijk de echte lezer is en de echte auteur. Deze vraag lijkt me makkelijk te beantwoorden, omdat de echte auteur en de echte lezer niemand anders zijn dan mensen die de tekst produceren en lezen. Is dit zo duidelijk? Nee, vond Fowler. In de praktijk treffen we het absoluut anders aan. Daarmee bedoelde hij dat het te vaag is om de echte auteur te fixeren. Soms komen we i.p.v. de echte auteur de tweede auteur tegen. Duidelijk is dat hij (en ook Chatman) de 2e auteur de impliciete auteur bedachten.  Zo’n idee komt in botsing met de echte lezer. Daardoor stelde hij i.p.v. de echte lezer de impliciete lezer voor. Maar er is nog andere term in de laatse fase van dit verhaal. Namelijk narrator en narratee die verwijzen naar mensen die het verhaal vertellen en naar het verhaal luisteren.  Maar zowel narrator als narratee zijn alleen optioneel.

Aan het einde van deze discussie, m.n. over de vraag: wie de lezer van the reader response criticism is, concludeerde Fowler dat de lezer ‘ik als kritische lezer’ (de ideale lezer) ben, contra Fish: informed reader; Mailloux: implied reader, enz.).  Hij leest de tekst dus door de tijd, in dynamisch- en temporele ervaring.

Opmerking.  Fowler maakte bekend dat de kritische lezer iemand anders is dan een criticus. Hij ontvangt niet alleen de tekst, maar hij reageert ook  op die tekst, zeer kritisch.

Volgens mij gaat de mening dat de echte lezer de tekst ‘dient’, te ver. Want de vraag is, is er een hiërarchie tussen beide? Wie is de tweede auteur naast de echte auteur? Is hij de ‘redacteur’? En de tweede lezer? Hoe kunnen we ze identificeren?


Aksi

Information

Tinggalkan Balasan

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s




%d blogger menyukai ini: